Bedrijven vrezen tweede golf en gebrek aan testen

Gepubliceerd op 3 oktober 2020 om 10:24

Ontsnapt Nederland aan een tweede lockdown? Nieuwe maatregelen moeten het coronavirus tot staan brengen. Maar het bedrijfsleven waarschuwt: zonder testcapaciteit wordt het een puinhoop. Over nagelbijten in de boardroom in afwachting van D-day, 20 oktober.

In het kort

Nieuwe kabinetsmaatregelen moeten tweede lockdown voorkomen.

Ingrepen moeten binnen twee weken effect hebben, maar experts betwijfelen de aanpak.

Het bedrijfsleven hamert op het belang van sneller testen.

Opnieuw bevindt Nederland zich in een hachelijke situatie. Het coronavirus, dat in de zomer op zijn retour leek, is bezig met een snelle comeback. 'De situatie is kritiek, en ook heel anders dan in maart. Toen dachten we: het duurt tot de zomer en dan zijn we wel klaar. Maar we zijn hier nog lang niet vanaf. '

Dit zegt René Hooft Graafland, commissaris bij onder meer Ahold Delhaize en Friesland Campina. Veel ondernemers liggen 's nachts van twee dingen wakker: een nieuwe lockdown én het tekort aan testcapaciteit. Hooft Graafland kijkt met grote zorgen naar de herfst en de naderende winter. Als er geen snelle tests beschikbaar zijn, moet iedereen die 'een beetje verkouden' is thuis blijven, in afwachting van een reguliere test. Oud-cfo van Heineken Hooft Graafland vreest een 'enorme verstoring' van aanvoerlijnen en bedrijfsprocessen, en ziet fabrieken op halve kracht draaien.

Hij wil niet zwartepieten. 'Het is makkelijk om met de vinger te wijzen. Ik benijd de regering niet want je doet het in deze situatie natuurlijk nooit goed. Maar ergens is er iets niet goed gegaan. Zonder voldoende testcapaciteit wordt het wel heel moeilijk om de economie draaiende te houden.'

Lankmoedige aanpak

Hooft Graafland is niet de enige die zich zorgen maakt. 'Als we economische schade willen voorkomen moet het niet 48 uur duren voor je de uitslag hebt', zegt topman Peer Swinkels van Swinkels Family Brewers, vooral bekend van Bavaria. Hij vindt het als ondernemer ook 'stuitend' om te zien 'hoe commerciële labs buitenspel gezet zijn'.

Swinkels vreest dat Europese landen door hun lankmoedig optreden langer dan nodig in de crisis blijven hangen. 'Vooral Azië, China voorop, heeft bij het herstel een stevige voorsprong te pakken.'

Dat bedrijven eigen teststraten opzetten, begrijpt Hooft Graafland wel. Albert Heijn koopt volgens hem zelf snelle testen in om meteen te weten of personeel besmet is. Hooft Graafland: 'Als noodoplossing kan ik mij dat voorstellen. Het is jammer dat het niet goed landelijk en centraal geregeld kan worden.'

Ze krijgen bijval van hoogleraar economie Sweder van Wijnbergen van de Universiteit van Amsterdam. De minister van Volksgezondheid, Hugo de Jonge, gaat volgens hem de mist in met het testbeleid. Van Wijnbergen: 'De Jonge zegt dat hij voldoende tests gaat regelen, maar hij regelt het niet. Dan haal je je eigen geloofwaardigheid onderuit.'

Onlangs sprak Van Wijnbergen een hoge ambtenaar van het departement Volksgezondheid. 'De indruk die ik aan dat gesprek overhield was dat de minister en de ambtelijke top in paniek achter de feiten aanliepen. Er zijn niet genoeg tests. Zij vinden dat zij daar niets aan kunnen doen omdat ze dachten dat er niet zoveel nodig zouden zijn.'

Van Wijnbergen: 'Ik vond het choquerend dat ze geen stresstest hebben gedaan zoals in de financiële sector gebeurt: wat gebeurt er als er veel meer besmettingen komen dan voorspeld? Het echte probleem is dat men het testbeleid niet op orde heeft. Dat is mislukt. Je moet alles en iedereen testen die in de buurt van een besmet persoon is geweest. Dat doen wij niet.'

In slaap sussen

In de eerste maanden kreeg premier Mark Rutte veel lof voor zijn optreden. De laatste tijd neemt de kritiek toe. Oud-topambtenaar Van Wijnbergen ziet dat het kabinet nu onzekerheid uitstraalt. 'Het optreden is te aarzelend.'

Volgens hem kan de comeback van het virus voor niemand als een verrassing komen. 'Dit was voorspeld door de experts: “Laat je niet in slaap sussen door vroeg succes.” Dat is precies wat er wel is gebeurd. In augustus zeiden we: het valt wel mee. Het valt niet mee.'

'Mensen houden een beetje van mopperen', relativeert Ben Verwaayen, oud-topman van British Telecom en Alcatel-Lucent. 'Het zou eenzijdig zijn als ik alleen zou zeggen: het gaat geweldig. Ik ontken niet dat we te maken hebben met oplopende werkloosheid, maar je moet wel naar twee kanten kijken.'

Tweede golf of niet, Verwaayen — hij adviseert ook premier Rutte — ziet dankzij corona ook veel nieuwe dynamiek. 'Ik werk nu met kleine start-ups en scale-ups — jonge bedrijven. Ik ben verrast door de inventiviteit, die is enorm. Dat zie ik ook bij grote ondernemingen die nu snel beslissingen nemen over dingen waar ze anders jaren mee hannesen.' Volgens Verwaayen trekt Rutte zich alle kritiek heus wel aan, 'in positieve zin'.

Onzekerheid is funest

Rutte gaf maandag toe dat het kabinet 'achter het virus aan' dreigt te lopen, en kondigde nieuwe maatregelen aan. Als het aantal besmettingen de komende twee weken niet voldoende daalt, gaat het land volgens De Jonge richting een nieuwe 'intelligente lockdown', met alle economische gevolgen van dien.

De maatregelen die het kabinet aankondigde, zoals het eerder sluiten van de horeca, hebben op het oog weinig impact. Een misvatting, vindt hoogleraar economie en directievoorzitter van Rabobank Amsterdam Barbara Baarsma. 'Ze vergroten de onzekerheid. Burgers dachten: we konden weer vaker naar kantoor, naar de horeca. Voor veel mensen is het terug naar af. Dat is slecht voor de economie. Onzekerheid is ook funest voor bedrijfsinvesteringen.'

20 oktober is een belangrijke datum. Dan moet duidelijk zijn of het is gelukt om het virus onder de duim te houden. 'De komende weken worden cruciaal', benadrukt econoom Wim Suyker van het Centraal Planbureau. Dat waarschuwde op Prinsjesdag al dat een tweede golf het herstel in de knop zal breken. In plaats van groei wacht dan ook in 2021 krimp.

Tweede golf

Op het hoogtepunt van de epidemie, in april, lagen er meer dan 1400 mensen op intensive care. Op 30 juli waren dat er nog maar 14. Inmiddels staat de teller volgens het Landelijk Coördinatiecentrum Patiëntenspreiding op 160. De GGD's telden afgelopen week ruim 19.326 nieuwe besmettingen. Een week eerder waren dat er 13.471. Daarom kwamen er maandag nieuwe maatregelen: de horeca moet om 22.00 uur dicht, wie kan, moet thuiswerken. Een paar dagen later kwam daar het 'dringende advies' bij om in winkels en restaurants mondkapjes te dragen.

Voor ondernemers is een tweede lockdown een schrikbeeld. 'Het is killing voor de horeca en de hele vrijetijdsbranche', zegt Swinkels. Ook zijn bedrijf liep klappen op in het voorjaar. Om goed voorbereid te zijn hebben de Brabanders het coronadraaiboek uit de eerste golf afgestoft en intern de puntjes nog eens op de i gezet.

Gedrag is achilleshiel

Kunnen we met de maatregelen die het kabinet maandag aankondigde een tweede golf voorkomen? Dat is vooral een kwestie van gedrag. 'Als we ons allemaal aan de regels houden is die kans heel groot. Dat is meteen de achilleshiel', zegt hoogleraar klinische microbiologie Marc Bonten van het UMC Utrecht. 'Het staat of valt bij hoe mensen deze maatregelen uitvoeren.'

Communicatie-experts houden hun hart vast. 'Ik ben niet optimistisch', zegt hoogleraar gezondheidscommunicatie Bas van den Putte van de Universiteit van Amsterdam. 'Er is onvoldoende gevoel van urgentie.' Mensen onderschrijven de regels, zoals thuisblijven bij milde klachten, maar handelen er niet naar, bleek in augustus al uit de cijfers: 89% ging toch boodschappen doen, 64% bezocht familie of vrienden, 44% de horeca.

De communicatie van het kabinet rammelt, vindt zijn collega-hoogleraar politieke communicatie Claes de Vreese. 'Het "dringende advies" om mondkapjes te dragen leidt alleen maar tot verwarring. Rutte straalt uit dat hij het zelf een onbelangrijke maatregel vindt.' De Vreese: 'Als je aan een knop draait, moet je dat met overtuiging doen. Anders kun je het beter laten.'

Van den Putte: 'Laten we hopen dat het virus overtuigender communiceert dan het kabinet. Het klinkt misschien cru, maar als het aantal besmettingen toeneemt, worden mensen vanzelf weer banger. Daar worden ze ook voorzichtiger van.'

(Bron FD.nl)


«   »